آ‌موزش شهروندي دموكراتيك[1]

دكتر رضا اسلا‌مي[2]

در مفهوم شهروندي، حقوق و آزادي‌هايي براي شهروندان در نظر گرفته مي‌شود كه در تعيين آنها، دولت هيچ نقشي ندارد و شهروند با برخورداري از اين حقوق و آزادي‌ها با نهاد قدرت و دولت يك رابطه حقوقي برقرار مي‌كنند.

در دوره‌هاي گذشته كه رابطه فرد با نهاد دولت، يك رابطه مبتني بر قدرت بود، حاكميت، افراد را رعيت خودش مي‌دانست و يا حداكثر اتباع خودش و به طور كلي به عنوان شهروند نمي‌شناخت و در همان چارچوب، حقوق يا آزادي‌هايي را براي آنها در نظر مي‌گرفت.

هر وقت هم كه دلش مي‌خواست آن حقوق و آزادي‌ها را كم و زياد مي‌كرد. اما ...

شهادت امام حسین و آموزه های حقوق عمومی

یکی از اندوه بارترین رویدادهای تاریخ اسلام شهادت امام حسین- درود خدا بر او باد-  و خویشان و یاران او است که به دست حکومت وقت انجام گرفت. این رویداد از زمان رخداد همواره اثرگذاری خود را بر زندگی مسلمان ها داشته است. با این حال، اثرگذاری مزبور هیچ گاه به عمق باورها و هنجارهای جامعه های مسلمان رسوخ نکرده و بیشتر در سطح باقی مانده است.  از زاویه دید حقوق عمومی و در پرتو آموزه های آن نکته های زیر قابل بیان است.

نکته نخست این که امام حسین با عمل خود نشان داد که قدرت حاکم تا آن جا مورد پذیرش است که ارزش ها و هنجارهای بنیادین جامعه را زیر پا نگذارد. لازم به ذکر است که این ارزش ها و هنجارها از زمانی به زمانی دیگر و از جامعه ای به جامعه ای دیگر تفاوت دارد. برای نمونه در زمان کنونی مجموعه ارزش ها و هنجارهایی زیر عنوان حقوق بشر از پذیرش همگانی برخوردار می باشند. بدیهی است قدرت حاکم تا آن جا می تواند مورد پذیرش باشد که اعمال قدرت خود را محدود به آن نماید. در غیر این صورت قدرت مزبور مشروعیت خود را از دست داده و پذیرش پذیر نیست. در همین زمینه اعلامیه حقوق بشر و شهروند 1793 بیان می دارد: «هنگامی که حکومت حقوق مردم را مورد تجاوز قرار دهد، شورش برای همه یا بخشی از مردم از زمره مقدس ترین حقوق و واجب ترین تکالیف است»....